بهبود فروشگاه

عارضه‌یابی روشهای برنامه‌ریزی استراتژیک به روش مطالعه موردی

دکتر حیدر امیران

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی

مدیرعامل شرکت مشاورین کیفیت‌ساز

چکیده :

در این مقاله، با بررسی عارضه‌ها، کمبودها و نقصان موجود در فرآیند برنامه‌ریزی استراتژیک شرکت ضمن تحلیل ارتباط علّی و معلولی موجود در این برنامه‌ها، عارضه‌های مربوطه مورد شناسایی و تدقیق قرار گرفته و راهکارهای مربوط به آن در قالب یک فرآیند تعریف شده و منظم ارایه می‌شود.

1- مقدمه

برنامه‌ریزی استراتژیک، امروزه بعنوان یکی از مهمترین چالش‌های سازمان ایرانی مطرح است. این چالش بیشتر از دو جنبه نشأت گرفته است :

اول – شناسایی و تدوین استراتژی‌ها

دوم – اجرای مؤثر استراتژی‌ها

به زعم ما، صرف‌نظر از شناسایی، تدوین و اجرای استراتژی‌ها، ارزیابی درجه اثربخشی آنها مهمترین چالش فراروی سازمان‌های ایرانی است.

2- خلاصه

برنامه‌ریزی استراتژیک، صرف نظر از نحوه انجام و اجرای آن، دچار چالشهای متعددی است که متأسفانه در این زمره می‌توان به عدم اجرای این برنامه (با فرض وجود فرصت برای تکمیل آن) اشاهر داشت. در این مقاله، عارضه‌یابی روشها و فعالیتهای برنامه‌ریزی استراتژیک تشریح می‌گردد.

3- تعاریف

3-1- برنامه‌ریزی استراتژیک :

هنر و علم تدوین، اجرا و ارزیابی تصمیمات متنوع و پیچیده‌ای که سازمان را قادر می‌سازد به اهداف بلندمدت خود دست یافته و بقاء خود را در محیط دایماً در حال تغییر حفظ کند.

مدیریت استراتژیک، علم هماهنگی و انطباق با محیط دایماً در حال تغییر امروزی است.

3-2- استراتژی :

- استراتژی، یعنی سوق دادن، گسیل داشتن، فرستادن، بردن و پاییدن

- استراتژی،  یعنی راه یا مسیر

- استراتژی، مجموعه‌ای از حرکات معین سازمان برای نیل به هدف مشخص است.

و اینکه استراتژی یعنی:

- اقدامات مربوط به هماهنگ سازی بین منابع داخلی و قابلیت‌های سازمان با فرصت‌ها و تهدیدهای محیط بیرونی است.

و در نهایت استراتژی یعنی:

- تجزیه و تحلیل روابط بین سازمان و محیط آن، تعیین مسیر و اهداف سازمان از طریق تثبیت فعالیتهایی که این اهداف را تحقق خواهند بخشید و تنظیم دوباره سازمان با تخصیص منابع مورد نیاز

مقایسه‌ای که سازمان بین مهارت‌ها و منابع داخلی و فرصت‌ها و ریسکها می‌نماید.

3-3- چشم‌انداز :

- دراز مدت می‌باشد

- نسبت به شرایط بیرونی سازمان قابل تعیین و تنظیم است

- به تمام سازمان جهت داده و راهنمای کارکنان است

- اولویت‌های درازمدت سازمان را نشان می‌دهد

- در هر سطح سازمان استانداردهای مـوفقیت را مشخص ساخته و کنترل آنها را تسهیل می‌نماید

- کمّی بوده و برای یک محدوده زمانی معین تعریف می شود

- فرصتها و امکانات موجود در حوزه های مختلف کسب و کار را نشان می‌دهد.

- مبنای مهمی برای شناسایی و تدوین استراتژیها است.

3-4- مأموریت :

- ماموریت یک هدف درازمدت است

- ماموریت هیچ وقت از بین نمی‌رود

- ماموریت تقسیم شدن ارزشهای مشترک و عقاید بین کارکنان سازمان است

- ماموریت سازمان کمی نیست

- ماموریت به بیرون سازمان توجه  دارد نه داخل آن

- ماموریت مختص و مخصوص سازمان است

- ماموریت اهداف سازمان را مشخص می‌کند

- مأموریت مبنای تخصیص منابع سازمان است

4- برنامه‌ریزی استراتژیک – نگاهی از درون

در این قسمت با تحلیل و اشاره به مبانی برنامه‌ریزی استراتژیک موضوع را از این دیدگاه مورد بررسی قرار می‌دهیم که عدم توجه به هریک از این مبانی موجبات عدم موفقیت شرکتها و سازمانهای ایرانی در اجرای برنامه‌ریزی استراتژیک را فراهم آورده است.

حوزه ها و سئوالاتی پیرامون بررسی و ارزیابی محیط داخلی سازمان (مدیریت)

1- آیا سازمان از مفاهیم یا اصول مدیریت استراتژیک استفاده کرده و استراتژیهای خود را مدون نموده است؟

2- آیا هدف های کوتاه مـدت و بلنـد مدت شرکت قابل سنجش و اندازه گیـری هستند و آیا می توان بـا شیـوه های مناسب آنها را به آگاهی دیگران رسانید؟

3- آیا مدیران سطوح مختلف سازمانی به شیوه ای اثربخش برنامه ریزی می کنند؟

4- آیا مدیران به شیوه ای مناسب تفویض اختیار می نمایند؟

5- آیا سازمان دارای ساختار سازمانی مناسب، فعال و پویا می باشد؟

6- آیا در این سازمان شرح وظایف و شرایط لازم برای احراز شغل ها به شیوه ای مناسب مشخص و روشن است؟

7- آیا سازمان دارای ساختار و ساز و کار برنامه ریزی استراتژیک و بازنگری آن است؟

8- آیا سازمان روش رهبری و مدیریت خود را مورد ارزیابی قرار می دهد؟

9- آیا برنامه استراتژیک سازمان به خوبی اجرا، ارزیابی و کنترل می شود؟

حوزه ها و سئوالاتی پیرامون بررسی و ارزیابی محیط داخلی سازمان (بازاریابی)

1- آیا بخش بندی بازار به شیوه ای اثربخش انجام شده است و آیا محصولات سودده مشخص هستند؟

2- آیا در صحنه رقابت، سازمان پایگاه مناسبی دارد؟ نظر مشتریان در مورد سازمان چیست؟

3- آیا سهم بازار شرکت روبه افزایش بوده است؟

4- آیا کانال های توزیع محصولات و خدمات شرکت قابل اعتبار و از نظر هزینه و منفعت مناسب هستند؟

5- آیا دایره فروش از یک سازمان دهی اثربخش برخوردار است؟

6- آیا شرکت از تحقیقات بازاریابی استفاده می کند؟

7- آیا محصولات و خدماتی را که شرکت به مشتریان عرضه می نماید از کیفیت خوبی برخوردارند؟

8- آیا محصولات و خدمات شرکت به شیوه ای مناسب قیمت گذاری شده اند؟

9- آیا شرکت در زمینه تبلیغ، ترویج و شناساندن محصولات خود از استراتژیهای اثربخش استفاده می کند؟

10- آیا شرکت از روشهای برنامه ریزی، بازاریابی و بودجه بندی مناسبی برخوردار است؟

11- آیا مدیران بازاریابی شرکت دارای تجربه و آموزش کافی هستند؟

12- آیا شرکت برای ورود به حوزه های جدید کسب و کار مطالعه و تحقیق می کند؟

حوزه ها و سئوالاتی پیرامون بررسی و ارزیابی محیط داخلی سازمان (امور مالی)

1- با توجه به تجزیه و تحلیل نسبت های مالی، شرکت در کدام بخش از نظر مالی قوی یا ضعیف است؟

2- آیا شرکت می تواند برای دوره های کوتاه مدت سرمایه مورد نیاز خود را تامین کند؟

3- آیا شرکت می تواند از طریق انتشار اوراق قرضه یا سهام، برای دوره های بلندمدت، سرمایه موردنیاز را تامین کند؟

4- آیا سرمایه در گردش شرکت کافی و مناسب است؟

5- آیا شرکت برای بودجه بندی سرمایه ای از روشهای اثربخش استفاده می کند؟

6- آیا سیاست تقسیم سود شرکت معقول است؟

7- آیا شرکت با سرمایه گذاران و سرمایه داران روابط حسنه دارد؟

8 – آیا مدیران مالی شرکت دارای تجربه و آموزش لازم هستند؟

9- آیا مدیران مالی شرکت دارای قدرت و توانایی تحلیلهای مالی و پیش بینی روندهای آینده هستند؟

حوزه ها و سئوالاتی پیرامون بررسی و ارزیابی محیط داخلی سازمان (تولید)

1- آیا عرضه کنندگان مواد اولیه، قطعات و سایر اقلام شرکت قابل اعتماد هستند؟

2- آیا تشکیلات، تجهیزات، ماشین آلات و ساختمانها در وضع و شرایط مناسبی هستند؟

3- آیا شرکت برای کنترل موجودیها از روشها و سیاست های اثربخش استفاده می کند؟

4- آیا شرکت برای کنترل کیفیت از روشها و سیاست های اثربخش استفاده می نماید؟

5 – آیا ماشین آلات، کارخانه ها ، منابع و بازار (از نظر استراتژی) در مکان های مناسبی قرار دارند؟

6- آیا شرکت، از نظر فن آوری، شایستگی و امکانات لازم را در اختیار دارد؟

7- آیا شرکت دارای توانایی تولید مناسب است؟

8- آیا تولیدات شرکت امکان رقابت با محصولات رقبا را دارند؟

9- آیا شرکت توان و قابلیت تولید خود را تحلیل می نماید؟

10- آیا شرکت تجربه کاهش هزینه ها را دارد؟

حوزه ها و سئوالاتی پیرامون بررسی و ارزیابی محیط داخلی سازمان (تحقیق و توسعه)

1- آیا شرکت برای تحقیق و توسعه از تشکیلات مناسبی برخوردار است؟ آیا این تجهیزات و وسایل مناسب هستند؟

2- اگر شرکت برای تحقیق و توسعه با شرکت های دیگری قرارداد باشد، آیا این قراردادها برمبنای هزینه و منفعت بسته می شوند؟

3- آیا کارکنان تحقیق و توسعه واجد شرایط هستند؟

4- آیا منابع مورد نیاز واحد تحقیق و توسعه به شیوه ای اثربخش تخصیص می یابند؟

5- آیا سیستم رایانه و اطلاعات مدیریت در واحد تحقیق و توسعه مناسب است؟

6- آیا بین واحد تحقیق و توسعه و سایر واحدهای سازمان ارتباطی اثربخش وجود دارد؟

7- آیا فن آوری محصولات، از نظر رقابتی، مناسب است؟

8- آیا واحد تحقیق و توسعه از سازماندهی مناسبی برخوردار است؟

9- آیا واحد تحقیق و توسعه بر اساس عواملی مثل کیفیت، هزینه و زمان مؤثر عمل کرده است؟

حوزه ها و سئوالاتی پیرامون بررسی و ارزیابی محیط داخلی سازمان

1- آیا شرکت برنامه جامعی (ICT Master Plan) برای فناوری اطلاعات دارد؟

2- آیا در شرکت برای تصمیم گیری همه مدیران از سیستم اطلاعاتی استفاده می شود؟

3- آیا سیستم اطلاعاتی دارای یک مسئول است؟

4- آیا داده های موجود در سیستم اطلاعات به صورت منظم به روز می شوند؟

5- آیا مدیـران و مسئولان واحدها و دوایر مختلف شرکت در وارد کردن داده ها به سیستم اطلاعاتی همکاری می نمایند؟

6- آیا استراتژیست های شرکت با سیستم های اطلاعاتی شرکت های رقیب آشنا هستند؟

7- آیا کسانی که از سیستم اطلاعات شرکت استفاده می کنند تعریف شده هستند؟

8- آیا کسانی که از سیستم اطلاعات شرکت استفاده می کنند می توانند مزایای رقابتی ناشی از اطلاعات ارائه شده را درک نمایند؟

9- آیا شرکت برای استفاده کنندگان از سیستم اطلاعاتی کارگاههای آموزشی لازم دایر کرده است؟

10- آیا محتوای داده های سیستم اطلاعاتی به صورتی دائم بهبود می یابند؟

11- آیا سیستم اطلاعاتی شرکت مؤثر و کارآمد است؟

5- خلاصه و نتیجه‌گیری

عارضه اصلی که متوجه موضوع برنامه‌ریزی استراتژیک است در اجرای این مدل و رعایت مراحل تعیین شده برای آن نهفته است. در این مقاله سعی ما بر آن بوده که با استفاده از روشها و تکنیکهای بسیار ساده تصویری روشن از عوارض برنامه‌های استراتژیک را تشریح نموده و از این طریق زمینه اتخاذ سیاستها و رویکردهای مناسب را فراهم آوریم.

6- منابع و مأخذ

الف) منابع فارسی

1ـ آر.دیوید، فرد : برنامه‌ریزی استراتژیک

2- امیران، حیدر : برنامه‌ریزی استراتژیک به زبان ساده، انتشارات کیفیت بهره‌وری آسیا، تهران، 1384