بهبود فروشگاه

ارایه مدلی برای سنجش اثربخشی سبک رهبری و مدیران

(ارشد، میانی و اجرایی)

دکتر حیدر امیران

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی

مدیرعامل شرکت مشاورین کیفیت‌ساز

چکیده :

   ارزیابی اثربخشی سبک رهبری، یکی از موضوعات مهم و در عین حال تعیین کننده در مسیر تعالی و سرآمدی سازمانی است. عدم وجود مطالب و الگوها و مدلهای معتبر و قابل قبول و تجربه شده در این زمینه یکی از گره‌های اساسی در اجرای مدلهای تعالی سازمانی در شرکتها و مؤسسات ایرانی است.

1- مقدمه :

   در این مقاله با مدلها و الگوهای ارزیابی و اندازه‌گیری اثربخشی سبک رهبران سازمانی در سطوح مدیران ارشد، میانی و اجرایی سازمانها بصورت کمّی و براساس میزان عملکرد و دستاوردهای ایشان آشنا می‌شوید.

2- خلاصه :

   این ابزار برای سنجش میزان اثربخشی سبک رهبری و مدیران شرکت است. این مهم به منظور تعیین میزان سازگاری و تطبیق روشهای رهبری و مدیریت مدیران شرکت با شرایط وجود واحدهای سازمان و شناسایی و تعیین سازگاری بین این دو با هدف ارتقاء اثربخشی سبک رهبری و مدیران انجام می‌شود. هدف مجری، تعیین سطح کیفیت رهبران سازمان و ارتقاء آنها می‌باشد.

3- تعاریف :

در این ابزار تعاریف زیر کاربری داشته و مصداق دارد :

3-1- اثربخشی : منظور از اثربخشی در این روش میزان موفقیت مدیران / رهبران در تأمین اهداف و مأموریتهای تعیین شده شرکت می‌باشد.

3-2- رهبری مدیر : منظور از رهبری مدیر در این روش، افراد شاغل در رده‌های سازمانی ستاد، میانی، امور می‌باشد. [1]

3-3- سبک رهبری : منظور کلیه روشها، اقدامات، تمهیدات و برنامه‌هایی است که کلیه مدیران / رهبران جهت نیل به نتایج و مأموریتهای محوله اتخاذ می‌نمایند. [1]

3-4- رهبری اثربخش : هدایت مؤثر و متوازن واحد / سازمان تحت سرپرستی خود جهت نیل به نتایج مطلوب تعیین شده [1]

3-5- نگرش 360 درجه : یکی از نگرش‌های ارزیابی و اندازه‌گیری عملکرد است که طی آن کلیه افراد مرتبط با فرد در سطوح بالاتر، پایین‌تر و هم‌تراز در اندازه‌گیری عملکرد وی دخالت دارند.

4- فروض اصلی ارزیابی سبک رهبران

4-1- مقدمه

   این مقدمه ناظر بر ارزیابی و سنجش میزان اثربخشی سبک / رهبران / مدیران شرکت در سطوح ستادی / میانی / اجرایی می‌باشد.

جدول زیر نگرشهای ناظر بر سنجش اثربخشی سبک رهبران / مدیران شرکت را نشان می‌دهد.

4-2- ارزیابی سبک رهبری مدیران ارشد / رده ستاد :

  همانطور که در جدول شماره یک آمده است، تعیین اثربخشی سبک رهبری برای مدیران / رهبران رده ستاد، براساس عوامل زیر صورت می‌گیرد :

الف) ارزیابی ویژگیهای رهبری

ب) بررسی نتایج عملکرد سازمان، نتایج کارکنان، جامعه و مشتریان

در این مورد نحوه ارزیابی اثربخشی سبک رهبری مدیران ارشد مطابق با مندرجات بند 3 انجام می‌شود.

4-3- ارزیابی سبک رهبری رؤسا و مدیران رده میانی

 طبق مندرجات جدول شماره یک، ارزیابی سبک رهبری این دسته از مدیران در قالب سه نوع از ارزیابی‌ها انجام می‌گیرد :

الف) ارزیابی ویژگیهای رهبری

ب) بررسی شاخص‌های عملکردی مرتبط

ج) نظرخواهی از افراد (خود فرد، افراد بالادست، افراد هم‌تراز و افراد پایین دست) در مورد ویژگیهای فرد رهبر

نحوه ارزیابی اثربخشی سبک رهبران رده میانی شرکت نیز براساس مندرجات بند ...... صورت می‌گیرد.

4-4- ارزیابی سبک رهبری رؤسا و مدیران رده اجرایی

   در این رده از رهبران شرکت نیز ارزیابی اثربخشی براساس عوامل زیر صورت می‌گیرد :

الف) ارزیابی ویژگیهای رهبری

ب) بررسی شاخص‌های عملکردی مرتبط

ج) نظرخواهی از افراد (خود فرد، افراد بالادست، افراد هم‌تراز و افراد پایین دست) در مورد ویژگیهای فرد رهبر

حال به تشریح نحوه ارزیابی اثربخشی سبک رهبری هر یک از مدیران رده‌های فوق‌الذکر می‌پردازیم.

همکار گرامی ! از آنجا که طبق مدل EFQM، می‌بایست ارزیابی سبک اثربخشی مدیران و مسئولین شرکت ارزیابی شود، لطفاً به پرسشنامه زیر که در این مورد تهیه شده است، با دقت پاسخ بدهید. در این مورد می‌توانید مقابل اعداد 1 تا 5 که با نظر شما هماهنگی دارد علامت ü بگذارید. بطوریکه 5 (برای کاملاً موافقم) و 1 (برای کاملاً مخالفم) بکار می‌روند.

رده مدیران ارزیابی شونده :              ارشد                   میانی                   اجرایی

اسامی مدیران ارزیابی شونده :

همکار گرامی ! از آنجا که می‌بایست ویژگیهای فرهنگی سازمان طبق مدل EFQM تعیین شود، لطفاً به پرسشنامه زیر که به همین منظور تهیه شده است، با دقت پاسخ بدهید. در این مورد می‌توانید مقابل اعداد 1 تا 5 که با نظر شما هماهنگی دارد علامت ü بگذارید. بطوریکه 5 (برای کاملاً موافقم) و 1 (برای کاملاً مخالفم) بکار می‌روند.

رده مدیران ارزیابی شونده :              ارشد                   میانی                   اجرایی

اسامی مدیران ارزیابی شونده :

4-5- ارزیابی سبک رهبری مدیران / رؤسای ارشد / رده ستادی

4-5-1- پیش‌فرضها و رویکردهای اولیه برای ارزیابی سبک رهبران ارشد ستادی

1.در این ارزیابی فرد خاصی مدنظر است و فقط از افراد مرتبط با مدیران ارشد ستادی یعنی مدیران رده میانی و اجرایی سازمان در مورد اثربخشی سبک رهبران ارشد نظرخواهی می‌شود.

2.برای ارزیابی ویژگی‌های رهبری از پرسشنامه ارزیابی اثربخشی سبک رهبری استفاده می‌شود.

3.برای حصول اطمینان از کسب نتایج دقیق و مناسب، بنابه تشخیص نماینده مدیریت، در هر پرسشنامه اسامی و یا عکس و مشخصات رهبران هریک از سطوح ارشد، میانی و اجرایی در پرسشنامه فوق‌الذکر درج می‌گردد.

4.ارزیابی اثربخشی سبک رهبری در این شرکت، به ارزیابی سبک رهبری بصورت کلی و عمومی ارتباط داشته و فرد خاصی در آن مدنظر نیست.

5.نحوه ارزیابی سبک رهبری (موضوع بندهای الف جدول شماره یک) برای کلیه مدیران رده ارشد، میانی و اجرایی به ترتیب زیر است :

6.پرسشنامه معرفی شده در بند 2، در هر بار ارزیابی برای کلیه مدیران ارشد، میانی و اجرایی ارسال می‌شود. و در آن سطح افراد ارزیابی شونده کاملاً مشخص می‌گردد.

7.برای تعیین ویژگی فرهنگ سازمانی، واحد برنامه‌ریزی و کنترل اقدام به تکثیر فرم ارزیابی ویژگی‌های فرهنگی سازمان نموه و با انتخاب نمونه‌های خوشه‌ای، طبق توزیع فراوانی نیروی انسانی در واحدهای شرکت در هر نوبت حداقل 100 پرسشنامه را برای واحدهای سازمانی شرکت ارسال نموده و نتایج حاصله را روی نمودار رادار ترسیم می‌نماید.

8..برداشت در مورد عملکرد رهبران و مدیران شرکت، یک برداشت عمومی و کلی است و نه یک نتیجه‌گیری دقیق و نهایی. بنابراین تعمیم آن باید بسیار با احتیاط صورت بگیرد.

4-5-2- نحوه ارزیابی اثربخشی سبک رهبری مدیران ارشد شرکت

1- در این مورد، در فواصل زمانی سالیانه، پرسشنامه ارزیابی اثربخشی سبک رهبری و تعیین فرهنگ سازمانی بصورت سالیانه تکثیر و برای مدیران رده میانی و اجرایی شرکت ارسال می‌گردد.

این پرسشنامه که در دو صفحه تکمیل می‌گردد دو موضوع اساسی زیر را مدنظر دارند :

- ارزیابی اثربخشی سبک رهبری مدیران ارشد

- تعیین فرهنگ سازمانی شرکت

 در این مورد باید گفت که سئوالات هر دو پرسشنامه بصورت متناظر و جفتی تهیه گردیده است. بطوریکه می‌توان گفت برای سئوال ردیف 1، پرسشنامه سبک رهبری، سئوال متناظر آن در پرسشنامه مرتبط با تعیین فرهنگ سازمانی پیش‌بینی شده است.

2- از سوی دیگر، پس از ارسال و جمع‌آوری پرسشنامه‌های فوق‌الذکر، واحد برنامه‌ریزی و کنترل اقدام به تجزیه و تحلیل آماری آنها نموده و براساس نتایج حاصله سه نمودار رادار زیر را رسم می‌نماید.

3- با مقایسه و بررسی نمودار رادار 3، واحد برنامه‌ریزی و کنترل گزارشی تحت عنوان گزارش ارزیابی اثربخشی سبک رهبری براساس شرایط فرهنگی سازمان تهیه و آنرا در اختیار اعضاء کمیته تعالی سازمانی شرکت قرار می‌دهد تا با بررسی آن نسبت به اتخاذ اقدامات بهبود یا برنامه‌های اجراء (Action Plan) لازم و ضروری اقدام نمایند.

4- تجزیه و تحلیل پرسشنامه‌های فوق‌الذکر از چند جنبه اساسی زیر حائز اهمیت است :

اول) بررسی فرصت‌های بهبود در مؤلفه‌ها و ویژگیهای سبک رهبری – در این مورد چنانچه هر مؤلفه کمتر از 3 نمره اخذ نموده باشد نشان دهنده ضرورت اتخاذ اقدامات بهبود است.

دوم) بررسی فرصت‌های بهبود در مؤلفه‌های فرهنگ سازمان – در این مورد نیز مثل حالت اول عمل می‌شود.

سوم) در این وضعیت سه حالت زیر امکان وقوع دارد :

حالت 1 : مؤلفه متناظر فرهنگ سازمانی < مؤلفه سبک رهبری

حالت 2 : مؤلفه متناظر فرهنگ سازمانی = مؤلفه سبک رهبری

حالت 3 : مؤلفه متناظر فرهنگ سازمانی > مؤلفه سبک رهبری

در این وضعیت، تعیین فرصت‌های بهبود توسط واحد برنامه‌ریزی و کنترل با رعایت شرط اصلی و اساسی زیر صورت می‌گیرد :

اگر و فقط اگر حالت 2 و 3 اتفاق افتاده و عدد مربوط به هرکدام از مؤلفه‌های سبک رهبری و یا فرهنگ سازمانی کوچکتر از 3 باشد.

5- لازم به یادآوری است که برای تعیین نمره موزون نهایی در مورد عملکرد رهبران، می‌توان به روش زیر عمل کرد :

-تعیین وزن برای هریک از سئوالات مرتبط با سبک رهبری [2]

-تعیین تعداد جوابهای داده شده به هر سئوال (بین اعداد 1 تا 5)

-محاسبه متوسط نمره‌ها

-ضرب متوسط نمره‌ها در وزن تعیین شده برای هر سئوال (نمرات موزون)

-جمع نمرات موزون و تقسیم آنها بر تعداد سئوالات و بدست آوردن نمره موزون نهایی برای سبک رهبری مدیران ارشد شرکت

4-5-3- بررسی نتایج عملکرد سازمان، نتایج کارکنان، نتایج جامعه و نتایج مشتریان

   از آنجا که کسب نتایج چهارگانه فوق طبق مدل EFQM، تا حدود بسیار زیادی متأثر از عملکرد رویکردها، استراتژی‌ها و سیاستهای مدیران ارشد نشأت می‌گیرد، لذا در این قسمت بررسی بدست آوردن نتایج متوازن عملکردی در این خصوص مدنظر است.

در این مورد دیدگاه متوازن عملکردی درست همانطور که در تصویر زیر آمده است مدنظر است. [3]

که برای هریک از 4 حوزه فوق‌الذکر نیز براساس روش جمع بستن ساده معیارها، نمره نهایی عمکردی براساس شاخص‌ها و معیارهای معرفی شده در مدل EFQM محاسبه و تعیین می‌گردد. در این مورد برای هریک از حوزه‌های فوق، واحد برنامه‌ریزی و کنترل با دریافت نتایج حاصل از سنجش نتایج حوزه‌های 4 گانه اقدام به تکمیل و تحلل فرم جمع بستن ساده معیارها برای هر حوزه می‌نماید. نمونه این فرم به شرح زیر ارایه شده است. [2]

فرم شماره 1- فرم جمع بستن ساده معیارها – ویژه نتایح حوزه ....

زمان ارزیابی :                                                             تاریخ ارزیابی قبلی :

نتیجه ارزیابی این دوره :                                           نتیجه ارزیای دوره قبلی :

= نمره نهایی بدست آمده برای هر حوزه از نتایج

در مورد نحوه تکمیل جدول شماره یک باید به ترتیب زیر عمل کرد :

1.عنوان نتیجه : این عناوین، عیناً از روی مدل EFQM و نتایج معرفی شده در آن برای هر 4 حوزه کارکنان، مشتری، جامعه و نتایج کلیدی عملکرد استخراج می‌گردد.

2.روش سنجش نتیجه : روشی است که براساس آن نتایج مربوطه در شرکت اندازه‌گیری می‌شوند.

3.ماهیت مطلوب هر نتیجه : چنانچه هدف افزایش نتایج مدنظر باشد باید ماهیت مطلوب + را برای آن درنظر گرفت و چنانچه کاهش نتیجه مدنظر باشد باید ماهیت مطلوب – را به آن تخصیص داد.

4.وزن تعیین شده برای هر نتیجه : عبارتست از درجه اهمیت یا وزن نسبی هر نتیجه در مجموع سایر نتایج هر حوزه که براساس 100 یا 1000 تعیین می‌شود.

5.عملکرد جاری : عدد محاسبه شده برای هریک از نتایج مورد نظر است.

6.هدف : عبارتست از هدف تعیین شده برای هر نتیجه که باید به آن نایل شد.

7.نسبت : برای محاسبه آن، اگر ماهیت مطلوب هر نتیجه افزایشی باشد خواهیم داشت +1 و اگر ماهیت مطلوب هر نتیجه کاهشی باشد خواهیم داشت –1

8.نسبت موزون : عبارتست از وزن ضربدر نسبت محاسبه شده

1-3حاصل جمع ستون نسبت‌های موزون است.

یادآوری : فرم جمع بستن ساده معیارا، باید برای هر 4 حوزه نتایج تهیه شود.

4-5-4- نتیجه‌گیری نهایی در مورد عملکرد مدیران ارشد ستادی

با انجام مراحل 3-5-3 و 3-5-2 عملاً 5 عدد زیر حاصل می‌گردد :

-نمره عملکرد موزون برای سبک رهبری

-نمره عملکرد موزون برای نتایج کارکنان

-نمره عملکرد موزون برای نتایج مشتری

-نمره عملکرد موزون برای نتایج جامعه

-نمره عملکرد موزون برای نتایج کلیدی عملکرد

حال، برای آنکه نتیجه نهایی عملکرد مدیران ارشد (عملکرد تقریبی و کلی) را بتوان محاسبه نمود، می‌توان آخرین فرم جمع بستن ساده معیارها را در این مورد تهیه و تحلیل‌های لازم را براساس آن انجام داد.

یادآوری‌های ضروری :

1-اوزان تعیین شده برای نتایج چهارگانه کارکنان، مشتری، جامعه و کلیدی عملکرد برمبنای اوزان تعریف شده در مدل EFQM تعیین شده است.

2-نمره اختصاص یافته به سبک رهبری نیز از 10% نمره تعیین شذه برای حوزه رهبری در مذل EFQM یعنی 100 امتیاز اقتباس گردیده است.

3-عملکرد جاری در فرم شمره 2، همان عملکردی است که از تکمیل فرم‌های شماره یک برای هر 4 گروه از نتایج حاصل شده است.

4-6- ارزیابی سبک رهبری مدیران / رؤسای میانی

4-6-1- پیش فرض‌ها و رویکردهای اولیه برای ارزیابی سبک رهبران / رؤسای میانی

یادآوری : ضمن قابل کاربرد بودن یادآوری‌های 1، 3، 4 بند 3-5-1 یادآوری‌های زیر را می‌توان به این موارد اضافه کرد :

1-ارزیابی سبک رهبران میانی در قالب 4 گروه از شاخص‌ها و معیارهای اصلی انجام می‌شود (درست همانطور که در جدول شماره یک آمده است). این 4 گروه از معیارها عبارتند از :

-ارزیابی سبک رهبری

-بررسی شاخص‌های عملکردی مرتبط

-نظرخواهی از افراد در مورد ویژگی‌های فردی رهبران میانی

-ارزیابی شرایط فرهنگی سازمان

4-6-2- ارزیابی سبک رهبری مدیران میانی

   در این مورد سبک رهبری مدیران میانی طبق مندرجات بند 3-5-1 توسط مدیران ارشد و اجرایی انجام می‌شود. بطوریکه واحد برنامه‌ریزی و کنترل اقدام به ارسال پرسشنامه ارزیابی سبک رهبری مدیارن میانی، برای کلیه مدیران ارشد نموده و نیز این پرسشنامه را طبق نمودار (چارت) سازمانی برای مدیران اجرایی مرتبط با مدیران میانی ارسال می‌نماید.

بقیه محاسبات و تجزیه و تحلیل‌ها، عیناً طبق مفاد بند 3-5-2 انجام می‌شود.

4-6-3- بررسی و ارزیابی شاخص‌های عملکردی مرتبط با مدیران میانی

   در این مورد برای هریک از واحدهای تحت سرپرستی مدیران میانی شرکت طبق فرم شماره 3 شاخص‌های عملکردی را (طبق مندرجات مدل EFQM و شاخص‌های مورد نظر شرکت) برای مدیران میانی تعیین نموده و آنها را براساس فرم جمع بستن ساده معیارها اندازه‌گیری می‌نمایند.

   تجزیه و تحلیل و نتیجه‌گیری در مورد عملکرد هریک از مدیران میانی، در ارتباط با شاخص‌های فوق، با استفاده از روش جمع بستن ساده معیارها (کلاً برای همه شاخص‌های تعیین شده و طبق مندرجات فرم شماره یک معرفی شده در بند 3-5-3) صورت گرفته و در نهایت از نتیجه حاصله نمرات موزون محاسبه شده برای هریک از مدیران میانی، میانگین حسابی گرفته می‌شود.

4-6-4- نظرخواهی از افراد در مورد ویژگیهای فردی رهبران میانی

   در این حالت، واحد برنامه‌ریزی و کنترل، با تکثیر و ارایه فرم شماره 4 به تعداد 100 عدد و بصورت خوشه‌ای از کلیه پرسنل شرکت (اعم از مدیران ارشد تا کارکنان) در مورد ویژگی‌های مدیران میانی سئوال می‌کنند.

   لازم به یادآوری است، که این پرسشنامه، مجدداً فرد خاصی از مدیران، رهبران و مدیران میانی را مدنظر نداشته و بصورت کلی ویژگیهای آنها را مورد ارزیابی و تحلیل قرار می‌دهد.

   نتیجه حاصل از توزیع پرسشنامه‌ها، مجدداً توسط واحد برنامه‌ریزی و کنترل تحلیل شده و طبق روش جمع بستن ساده معیارها عدد نهایی نیز در این مورد محاسبه و تعیین می‌گردد.

4-6-5- نتیجه‌گیری نهایی در مورد عملکرد مدیران میانی

 براساس آنچه که در فوق آمده، عملکرد مدیران میانی شرکت تابع سه عامل اصلی زیر است :

- ارزیابی سبک رهبری مدیران میانی (20%)

- نتیجه نهایی شاخص‌های عملکردی مرتبط (50%)

- نتایج نظرخواهی در مورد ویژگی‌های فردی رهبران میانی (30%)

و مجدداً می‌توان نتیجه‌گیری نهایی در مورد عملکرد مدیران میانی را براساس ضرایب تعیین شده برای هریک از آنها در فوق طبق روش جمع بستن ساده معیارها (مثل فرم شماره 2) محاسبه و استخراج نمود.

4-7- ارزیابی سبک رهبری مدیران / رؤسای اجرایی

4-7-1- پیش فرض‌ها و رویکردهای اولیه برای ارزیابی سبک رهبران اجرایی

یادآوری : در این مورد مفاد بندهای 1 تا 6 بند 3-5-1 کاملاً در ارزیابی سبک رهبران اجرایی نیز کاربرد دارد.

4-7-2- ارزیابی سبک رهبران اجرایی

   واحد برنامه‌ریزی و کنترل برای تعیین اثربخشی سبک رهبری مدیران اجرایی، اقدام به تکثیر پرسشنامه سبک رهبری نموده و آنها را در اختیار مدیران ارشد و میانی قرار می‌دهد. ادامه فعالیتها و محاسبات در این مورد طبق مفاد بند 3-5-2 صورت می‌گیرد.

4-7-3- ارزیابی شاخص‌های عملکردی مرتبط با مدیران اجرایی

   در این حالت نیز شاخص‌های عملکردی مرتبط با واحد تحت سرپرستی مدیران اجرایی طبق فرم شماره 5 تعیین گردیده است که نتایج آنها براساس فرم جمع بستن ساده معیارها اندازه‌گیری می‌شود.

   تجزیه و تحلیل و نتیجه‌گیری در مورد عملکرد هریک از مدیران اجرایی، در ارتباط با شاخص‌های فوق، با استفاده از روش جمع بستن ساده معیارها (کلاً برای همه شاخص‌های تعیین شده) و طبق مندرجات فرم شماره یک معرفی شده در بند 3-5-3، صورت گرفته و در نهایت از نتیجه حاصله نمرات موزون محاسبه شده برای هریک از مدیران اجرایی، میانگین حسابی گرفته می‌شود.

4-7-4- نظرخواهی از افراد در مورد ویژگیای فردی رهبران اجرایی

   در این حالت واحد برنامه‌ریزی و کنترل با تکثیر و ارایه فرم شماره 6 به تعداد 100 عدد و بصورت خوشه‌ای از کلیه پرسنل شرکت (اعم از مدیران ارشد تا کارکنان) در مورد ویژگیهای مدیران اجرایی سئوال می‌کنند.

   لازم به یادآوری است که این پرسشنامه، عملکرد فرد خاصی از مدیران اجرایی را مدنظر نداشته و بصورت کلی ویژگیهای آنها را مورد ارزیابی و تحلیل قرار می‌دهد. نتایج حاصل ازتوزیع پرسشنامه‌ها، توسط واحد برنامه‌ریزی و کنترل تحلیل شده و طبق روش جمع بستن ساده معیارها، عدد نهایی نیز در این مورد محاسبه و تعیین می‌گردد.

4-7-5- نتیجه‌گیری نهایی در مورد عملکرد مدیران اجرایی

براساس مطالب فوق، عملکرد مدیران اجرایی شرکت تابع سه عامل زیر مورد ارزیابی قرار می‌گیرد :

- ارزیابی سبک رهبری مدیران اجرایی (20%)

- نتیجه نهایی شاخص‌های عملکردی مرتبط (50%)

- نتایج نظرخواهی در مورد ویژگیهای فردی رهبران میانی (30%)

و مجدداً می‌توان نتیجه‌گیری نهایی در مورد عملکرد مدیران میانی را براساس ضرایب تعیین شده برای هریک از آنها در فوق طبق روش جمع بستن ساده معیارها (مثل فرم شماره 2) محاسبه و استخراج نمود.

5- خلاصه و نتیجه‌گیری

  ارزیابی اثربخشی سبک رهبران (مدیران) یک سازمان کاری بسیار حساس و در عین حال مهم است. در این مورد توجه نگرش 360 (درجه) در این ارزیابی‌های مهم ولی در عین حال اجرای آن در سازمانهای ایرانی مشکل است. نگرش اصلی حاکم بر این مدل، تنها و تنها ارایه راهکاری ساده و در عین حال قابل اجرا برای ارزیابی اثربخشی سبک رهبران سازمان بطور کلی و نه ارزیابی سبک یک نفر از رهبران بطور مشخص و انفرادی است.

6- فهرست منابع و مآخذ

الف) منابع فارسی

1- پاکسول، جان : صفت‌های بایسته یک رهبر، ترجمه عزیز کیاوند، نشر فرا، تهران، 1381

2- امیران، حیدر : اندازه‌گیری کارایی و اثربخشی سیستم‌های کیفیت، انتشارات شرکت مشاورین کیفیت‌ساز، تهران، 1380

3- امیران، حیدر : راهنمای گام به گام اجرای مدلهای سرآمدی سازمانی، انتشارات شرکت مشاورین کیفیت‌ساز، تهران، 1382